Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü


11 Paylaşım

Bazı hikâyeler var ki, taşıyıcısı amaçlarına ulaşana kadar mümkün değil son bulmaz. Adeta hangi emelle dünyaya geldikleri belli gibidir bazı insanların ve onu gerçekleştirdikten sonra huzura kavuşabilirler. Halk kültüründe önemli bir yeri olan yöresel kıyafetleri yıllarca toplayıp koleksiyon oluşturan, dış ülkelerde koleksiyonlarına yönelik sergiler açan Sabiha Tansuğ da böylesi uzun bir yaşam öyküsüne sahip. Bir diğer mühim özelliği ise halktan bir kişi olarak paraya resmi basılan ilk kişi, ilk kadın olması. Genç Cumhuriyet’te doğup günümüze kadar uzanan hayatı gerçekten de hayret ve ilham verici. İşte Sabiha Tansuğ!

1933 senesinde, bugün Yunanistan’da bir şehir olan Gümülcine’de bir kız çocuğu dünyaya gelir

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

2000’li yıllara kadar uzanan bir maceranın mimarı olan Sabiha Tansuğ 1941’te ailesiyle beraber Gümülcine’den Türkiye’ye göç eder

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Çocukluğunu Ege’nin güzel iklim ve tabiatı içerisinde ama yokluklarla geçirir Sabiha Hanım

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

İlkokulda müsamere sırasında ‘’Eğribaş’’ adlı gelin başlığını giydiğinde ona hayran olur ve ömrünün geri kalanı da bu hayranlıkla beraber şekillenir

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Göztepe Kız Sanat Enstitüsü’nde okuyan Sabiha Tansuğ bu yıllarda şapkalar yapıp satar, Anadolu’nun yöresel kıyafetlerinden esinlenerek kuklalara elbiseler diker

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

1953’te İstanbul’a gittiğinde Anadolu kadın portreleriyle tanınan ressam Nuri İyem’den resim dersleri alır

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Anadolu ve halk kültürüne gittikçe hayranlık duymasını sağlayan bu hadiselerden sonra Sabia Hanım 1963’teki bir Avrupa gezisinde gördüğü kostüm müzelerinden oldukça etkilenir

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Burada gördüklerinden esinlenerek Anadolu köylerinin de muazzam müzeler olabileceğini düşünür

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Türkiye’ye döndüğünde 1964’te İstanbul Piyer Loti tepesinde Türk kahvelerini model alarak Piyer Loti Kahvesi’ni açar

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Dönemin sanatçı, yazar, gazeteci gibi önde gelen isimleri dekorasyonu oldukça güzel ve yerel olan bu kahveye akın etmeye başlarlar

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Yoğunluk öyle artar ki belli bir süre sonra kahveye ancak rezervasyonla gidilebilir

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Bu kahve aslında tarihî bir kahvedir ve o dönem bu köklü mekânı işleten kişi Sabiha Hanım olur

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Ancak Sabiha Tansuğ aldığı tehditler ve hiçbir yetkilinin de işin peşine düşmemesi nedeniyle büyük şöhret yapmış, turistlerin de uğrak mekânı olmuş kahveyi kapatmak zorunda kalır

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Bu dönem ayrıca Meydan Dergisi’nde turizm yazıları yazmak için Ege’de araştırma gezilerine çıkar

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Bu gazetecilik döneminde sonradan eşi olacak olan meslektaşı Haluk Tansuğ ile beraber Türkiye’yi dolaşırken görev arabaları Milas’ta bozulur

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Tamiri beklerken bir köy kahvesine girerler ve Sabiha Hanım burada ilkokul müsamerelerinde başına taktığı Eğribaş başlığını görür

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Derhal onu temin etmeye çalışır ve kimsenin kullanmadığı öğrenilince başlığı satın alır

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

O günden sonra Anadolu’nun pek çok yerine seyahat edip farklı tarzdaki başlıkları toplamakla uğraşır. Sabiha Hanım 1965 – 1995 yılları arasında bu amaçla Anadolu’yu gezer

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Meslektaşı ve dedesi Osmanlı valisi olan gazeteci Haluk Tansuğ ile de 1965’te evlenirler

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Vakit Sabiha Hanım’ın vaktidir; 1968’te Galatasaray Lisesi’nin yanındaki Yapı Kredi binasında ‘’Anadolu Kadın Başlıkları’’ adlı ilk sergisini açar

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Dönemin Darphane Müdürü sergideki başlıklardan biriyle Sabiha Hanım’ın fotoğrafını çekip madeni paraya basmak ister

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Teklifi sevinçle kabul eden Tansuğ’un portresi 1970’lerde Ankara gelin başlığıyla demir 50 kuruşlara basılır

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Böylece siyasî ya da etkin bir isme sahip olmayan halktan birinin fotoğrafı paraya basılarak muhtemel ki dünyada da bir ilk gerçekleşir

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü
…bugüne kadar dünya tarihinde madeni paraya halktan bir sanatçı ve kadın geçmemiştir. İmparatoriçeler, imparatorun eşleri gibi sayılıdır kadın portreleri, hep erkeklerin vardır. Düşünün ki bunu Türkiye Cumhuriyeti yaptı. Bir cumhuriyet kadını bu hizmetleri sonunda paraların üzerine geçti, bundan daha büyük ödül yok. Sadece bu değil, daha sonra altın paraların üzerine basıldım. Para tarihine geçtim. Aslında paranın üzerine ben değil, bir tarih geçti. Ankara’nın gelin başlığı taa Hitit’e kadar dayanan bir motifi üzerinde taşıyan gelin başlığı benim üzerimde paranın üstüne kondu.

Hikâye burada bitmez; Sabiha Hanım 2700 parçadan oluşan kadın başlıkları koleksiyonuyla dünyaya açılmaya başlar

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Önce Japonya’daki Expo’ta ve 1971’de de Paris’te sergileri açılır

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü
1970’te EXPO’ya 74 ülke katılmıştı ve bu ülkelerin arasında, 17 Anadolu gelini ve değişik tarihleri yansıtan 22 kadın başlığı sergimiz EXPO’nun en ilginç konusu seçilmiş, kapanış günü, özel şeref davetiyesi ile İmparator tarafından onurlandırılmıştık. Tüm bu oluşumlar dünya kamuoyuna özel haberlerle duyurulmuştu. Serginin ilk gününden kapanışa kadarki tüm sureti, yazınsal ve resimsel kayıtlar özel arşivimizdedir.

Bunları 1975’te Belçika sergileri ve Rotterdam sergisi, 1976’da Strassburg, 1980’de Roman Üniversitesi ve 1985’te Köln sergisi takip eder

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Büyük ilgi gören bu sergiler ülkemizin de yurt dışında tanıtılması açısından oldukça faydalı olur

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü
Dünyaca ünlü giyim tarihçisi Kyoto Üniversitesinden Prof. Tsutomu Ema ile karşılıklı çalışmalarda bulunduk. 1970’deki EXPO’da tüm katılımcı ülkeler tarafından kültürel ağırlıklı sunumlar yapmıştı. Halk kültürleri, arkeoloji, etnoloji, folklorik tüm değerler, müzik ve halk oyunları arasında, Türk halk kültürünün bulgularının sunumundaki başarısı büyüktü. Diğer milletlerin sunumlarından çok başarılıydı. Zira başta Meksika olmak üzere, birçok ülkenin halk kültürlerinin birbirinden beslendiğinin de bir tür tespiti yapılmıştır. Bu nedenle Türk halk kültürü sunumu 1970 EXPO organizasyonunun en ilginç konusu seçilmişti.

1974’te o güne dek topladığı başlıkları sergileyebileceği bir müze kurmayı tasarlar ve bu amaçla yetkili mercilere başvurur

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü
Bana sorulsaydı, kıyafet tarihinde başlıca üç giyimin olduğunu anlatacaktım. Bunlardan ilki, Hintlilerde gördüğümüz sarma giyimdir. İkincisi eski Yunanlılardan ve Romalılardan anımsayacağımız bağcıklı giyim, üçüncüsü ise atlı göçebe giyimidir. Bu üç giyimin aynı anda görüldüğü ve hala yaşadığı dünyadaki tek yöre Ege bölgesi, yani İzmir kentidir.

Zamanın Kültür Bakanı’ndan aymaz bir tepki aldıktan sonra devrin bir diğer siyaset adamı Fahrettin Kerim Gökay ile bir öğle yemeğinde buluşur

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Sabiha Hanım bu yemekte, müze kurma arzusunu tekrar dile getirse de nafiledir, çünkü devrin siyasetçileri bu işleri bir kadının yapabilmesinden hoşnut değillerdir

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Hayal kırıklığına uğrayan Tansuğ 1980’li yıllara dek Anadolu başlıklarını toplamaya devam eder

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Ayrıca bu üzüntünün üzerine iki de kitap yazar: Türkmen Giyimi (1985), Türklerde Çiçek Sevgisi ve Sümbülnâme (1988)

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

2007 yılında ise koleksiyonun kıymetli 430 parçası çalınınca Sabiha Hanım bir darbe daha alır

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

2010 yılında İstanbul, Kültür Başkenti seçildiğinde ise Sabiha Hanım hala aynı rüyayı görüyordur;topladığı başlıkları sergileyebileceği bir müze açmak

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Bu amaçla ikamet ettiği daireden çıkarak aynı caddede bir ev kiralar ve burayı restore eder

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Dostlarının da desteğiyle ‘’Birlikten kuvvet doğar’’ dercesine kiraladığı bu evi müzeye dönüştürür

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Mecidiyeköy Ortaklar Caddesi’nde bir apartman dairesinde yer alan müze her gün 10.00 – 20.00 arasında açık ve randevuyla gidilebiliyor

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Sabiha Tansuğ Sanat ve Kültür Evi adını taşıyan müzeyle ilgili gerekli bilgilere şuradan ulaşabilirsiniz

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Sabiha Hanım’ın koleksiyonuna kattığı malzemeler arasında 16. asırdan 1950’lere kadar parçalar görmek mümkün

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü

Eh bize de onu ayakta alkışlayıp bu müzeyi ziyaret etmek düşer. Sabiha Hanım’ı yıllar süren azmi dolayısıyla kutluyoruz

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü
Birçok ödül aldım, folklorda da çok ödül aldım ama en büyük ödül, paraların, 50 kuruşun üstüne geçmemdir benim. Ondan daha büyük ödül olamaz! Çünkü bugüne kadar dünya tarihinde madeni paraya halktan bir sanatçı ve kadın geçmemiştir.

Kaynak: listelist.com

Okuduğunuz Yazının Tam Metni İçin Kaynak SiteyiZiyaret Edebilirsiniz.

Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü


Paraya Resmi Basılan İlk Kadın Sabiha Tansuğ ve Macera Dolu Öyküsü   okusam.com’da istediğiniz şekilde içerik üretebilir, yayınlayabilirsiniz.



Beğendiniz mi? Arkadaşlarınızla Paylaşın!

11 Paylaşım

0 Yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bir format seçin
Kişisel Test
Kişiliğe dair bir şey ortaya çıkarmayı amaçlayan sorular dizisi
Basit Test
Bilgiyi kontrol etmek isteyen doğru ve yanlış cevaplı sorular dizisi
Anket
Karar vermek veya görüş belirlemek için oylama yapmak
Serbest Yazı
Yazılarınıza Görseller Bağlantılar Ekleyebilirsiniz
Liste
Klasik İnternet Listeleri
Oylanabilir Liste
En iyi liste öğesine karar vermek için yukarı veya aşağı basın
Video
Youtube, Vimeo veya Vine Kodları
Görsel
Fotoğraf veya GIF
GIF
GIF Formatı